Lettertypen zijn er in vele soorten en maten. Op deze webpagina's schept Miriam van der Have, docent en senior consultant bij Emday, orde in de chaos en wordt en passant uitgelegd wat de sterke en zwakke punten van diverse font-technologiën zijn.

6 - PostScript MultipleMaster-fonts

Multiple Master-fonts zijn een speciaal soort Type 1-fonts, waarbij uit één ‘master’ een grote hoeveelheid varaties kan worden gevormd. De ontwerper van een Multiple Master-font bepaalt binnen welke grenzen deze variaties kunnen worden gevormd.

Adobe noemt iedere soort variatie die in een Multiple Master-font kan worden aangebracht, een ‘as’. De meeste Multiple Master-fonts hebben twee assen.

• gewicht-as: licht (Light) tot extra-vet (Black),
• breedte-as: smal (Condensed) tot breed (Extended).

Adobe spreekt overigens niet van variaties, maar over Instances. En instance van een Multiple Masterfont kan alleen met behulp van Adobe Illustrator 7 en hoger direct in de applicatie gebeuren. Voor andere applicaties moet speciale software worden gebruikt, die is ingebouwd in het Adobe Type Manager regelpaneel. Voor de Macintosh ziet de gebruikersinterface van het programma voor het maken van een Multiple Master instance er als volgt uit:

Het Multiple Master-font dat in bovenstaande illustratie wordt gebruikt (de Minion Multiple Master), heeft drie assen. Behalve de eerder besproken gewicht- en breedte-as, biedt de Minion MM een as voor het instellen van de ‘optische grootte’. De optische grootte is gebaseerd op het feit dat bij loden letters, een zespunts-letter relatief een zwaarder gewicht heeft en bovendien wijder gespatieerd is dan een 72 punts letter. Dit is ook de reden dat van sommige gewone lettertypes ‘display’-versies bestaan. De display-versies zijn bedoeld om in extreem grote corpsen te worden gebruikt en hebben daartoe een aangepast gewicht en een nauwere spatiëring.

De onder- en bovenwaarden van iedere as is bepaald door de ontwerper. Maar binnen die grenzen kan de gebruiker naar hartelust variëren. Het resultaat is een nieuw font dat veel kleiner is dan een echt font omdat het alleen de te gebruiken instellingen bevat, plus een verwijzing naar het Multiple Master-font. Zo’n font krijgt dan de naam MinioMM485wt585wd11op en dat betekent Minion Multiple Master met een gewicht (wt = weight) van 485 een breedte (wd = width) van 585 en een OPtische grootte van 11 punten. De eenheid voor de maten van de breedte en het gewicht zijn overigens niet gedefinieerd. In bovenstaand voorbeeld is de breedte dus 585 ‘eenheden’ en niet 585 punten of 585 mm.

Veel programma’s kunnen letters smaller of breeder maken. Het lijkt daardoor alsof Multiple Master-fonts niet nodig zijn. In onderstaande voorbeelden is echter duidelijk te zien dat versmallen en verbreden van een Type 1-font een onacceptabele vervorming van het oorspronkelijke ontwerp tot gevolg heeft. In beide voorbeelden wordt gebruik gemaakt van de ITC Avant Garde. Dit font is namelijk leverbaar als Type 1-font en als Multiple Master-font.

Voorbeeld 1: De letter O wordt smaller gemaakt. Bij het Multiple Master-font blijven de horizontale en verticale delen van de letter goed in evenwicht. De vorm van de letter wordt automatisch, maar volgens de instructies van de ontwerper, aangepast. Bij het versmalde Type 1-font ontstaat een onregelmatig figuur, dat geen enkele overeenkomst vertoond met de sfeer van het oorspronkelijke ontwerp.

Voorbeeld 2: De letter T wordt breder gemaakt. Bij het Multiple Master-font wordt de T wel breder, maar de dikte van het verticale deel van de letter neemt nauwelijk toe. Bij het verbrede Type 1-font is de balans tussen het verticale en het horizontale deel van de letter helemaal zoek.

Volgens de meeste fontontwerpers moeten de mogelijkheden voor het versmallen of verbreden van fonts in dtp-programma’s verboden worden. Dergelijke ontwerpers vinden dat hun ontwerp door het veranderen van de breedte onaanvaardbaar wordt aangetast. Met Multiple Master-fonts heeft de ontwerper juist alle mogelijkheden om zelf te bepalen hoe een condensed- of een extended-versie er uit moet zien.

Het gebruik van Multiple Master-fonts is daarom aan te raden. Wie niet over dergelijke fonts beschikt, doet er verstandig aan om in het geheel niet te versmallen of te verbreden.