In de woordenlijst staan meer dan tweehonderd fonttermen kort verklaard, maar er zijn vier onderwerpen die zo belangrijk zijn dat ze hier een eigen hoofdstuk krijgen:

Er is nogal wat verwarring over het begrip font. DTP-programma’s hanteren tegenwoordig de volgende definitie: Een font is de unieke combinatie
van een letterfamilie en een stijl. Bekende families zijn:

Op de onderste regel staan drie zogenaamde pi-fonts
Zapf Dingbats, Symbol en WingDings

De GillSans is een letterfamilie met vele stijlen, terwijl bij de computer per familie vaak slechts vier stijlen mogelijk zijn:

Dat is eenvoudig opgelost door de GillSans op te splitsen in diverse families. Zo levert Adobe van de GillSans minstens 15 variaties die feitelijk één familie vormen. Voor de computer zijn ze echter opgesplitst in een aantal families met ieder vier of twee stijlen. Hoewel ze uit het oogpunt van een ontwerper gezien uit één familie stammen, zijn de GillSans, de GillSans Light en de GillSans Condensed verschillende families die ieder een stijl ‘normaal’ bieden.

Het corps van een letter is niets anders dan een maataanduiding voor de grootte van een letter. Het corps wordt uitgedrukt in ‘punten’, maar het probleem is dat er verschillende definities van het begrip ‘punt’ bestaan. Zo zijn er Pica-punten, Didot-punten en fractionele punten.

In onderstaande tabel is precies weergegeven wat het verband tussen de verschillende maatstelsels is. Let vooral goed op het verschil tussen de Pica-punt en de Didot-punt. Het verschil bedraagt maar liefst zeven procent. Wie niet goed met zijn drukker of zetter communiceert welk soort punt gebruikt gaat worden, kan een veel te grote of juist veel te kleine letter krijgen.

Leer die getallen niet uit uw hoofd! En ga vooral niet telkens uitrekenen hoeveel milimeter een zoveel-punts letter is. Straks zullen we zien dat de corpsgrootte weinig zegt. Bovendien moet u zich eens een Marsmannetje voorstellen dat vraagt hoe groot een centimeter is. U kunt dan een semi-intelligent verhaal ophangen over 100 centimeter lange staaf van platina die bij een temperatuur van 18 graden Celsius in Parijs bewaard wordt, maar dat roept bij het arme Marsmannetje alleen maar nieuwe vragen op. Wat is platina? Wat is graden? Wat is Celsius? Wat is parijs?

Er is maar één goed antwoord op zijn vraag. Terwijl u uw duim en wijsvinger een stukje van elkaar houdt, spreekt u de historische woorden: ‘Ongeveer zo’n stukkie’.

Voor wie toch wil rekenen is de volgende informatie het belangrijkst: 1 picapunt = 0,93475 Didot-punt. Er lopen nog steeds grafici rond die met de Didotpunt werken terwijl alle gebruikelijke programma's (en daardoor de meeste Nederlanders) uitgaan van de Picapunt. Spraakverwarring tussen de Didot-aanhangers en de Pica-aanhangers kan leiden tot een verkeerde lettergrootte.

Overigens wordt een Didot-punt in Nederland ook wel een Cicero- of een Augustijn-punt genoemd. 12 Didotpunten = 1 Cicero = 1 Augustijn.

Over de grootte van de letter, het corps, bestaat de nodige onduidelijkheid. Bij verschillende fonts met een gelijk corps, kan de hoogte van de letter aanzienlijk verschillen. Om dat te kunnen begrijpen moet eerst worden gekeken naar een paar lijnen die in ieder font getekend kunnen worden en de hoogte van de letter x.

Allereerst is daar de basislijn. Die loopt langs de onderkant van de letter x. De ronde letters, zoals de e, steken daar een klein beetje onder uit. Dat is noodzakelijk omdat anders, door optisch bedrog, het net lijkt of deze letters te hoog staan.

De hoogte van de kapitalen is over het algemeen gelijk aan de ruimte tussen de basislijn en de stoklijn. Voor alle duidelijkheid: ‘stokken’ zijn de gedeelten van de letters b, d, f, h, k, l en t die boven de x-hoogte uitsteken. De ‘staarten’ van de letters g, j, p, q en y steken onder de basislijn uit.

Bij monospaced letters, zoals hieronder de Courier, krijgt iedere letter evenveel ruimte. Regelmaat zal over het algemeen tot een overzichtelijker typografie leiden, maar in de praktijk wordt de onregelmatige verdeling van het proportionele schrift toch beter gewaardeerd.

Overigens is de Courier speciaal ontworpen voor de beroemde bolletjes-schrijfmachine van IBM. Hoewel de letter overal even dik is, worden toch een soort schreven gebruikt. Dit soort lettertype wordt ook wel aangeduid als een Egyptiënne. De Helvetica die hieronder in het voorbeeld voor het proportionele schrift wordt gebruikt, is een schreefloze letter.

Ook zijn veel mensen ervan overtuigd dat schreefletters prettiger lezen dan schreefloze letters. Om die reden, maar ook vanwege het vermeende onderscheid modern/klasiek, worden korte advertentieteksten vaak gezet uit schreefloze fonts, terwijl de meeste kranten gebruik maken van schreefletters. De vraag is of deze overtuiging juist is, want in Italië gebruiken de meeste kranten een schreefloze letter.

In bovenstaande illustratie vallen de letters bijna weg tegen de achtergrond en is met een balk de ruimte tussen de letters beter zichtbaar gemaakt. Nu is direct te zien, waarom de ‘onregelmatige’ proportionele letters toch prettiger overkomen dan de zo mooi geordende monospaced letters. Het gaat namelijk niet alleen om het zwart van de letter, maar ook om de regelmatige verdeling van het wit in een letter. Bij proportionele letters is een veel regelmatiger verdeling van zwarte inkt en wit papier.

Als twee fonts elkaar ‘in de weg zitten’ is sprake van een fontconflict. Er zijn diverse soorten fontconflicten:

• Conflicten binnen de printer
• Conflicten binnen de computer

Conflict binnen de printer
Binnen een PostScript-printer worden niet de fontnamen gebruikt, maar de zogenaamde font-id-codes. Dit zijn getallen die uniek behoren te zijn. Als in een printer twee fonts hetzelfde font-id gebruiken, is sprake van een fontconflict; de printer weet dan niet meer welk font gebruikt moet worden. Tegenwoordig komen dit soort fontconflicten niet meer zo vaak voor.

Conflict binnen de computer
Maar ook in de Macintosh kan een soort fontconflict optreden. Dat komt doordat de Macintosh standaard wordt geleverd met TrueType-versies van de fontfamilies Times, Helvetica, Courier, Palatino en Symbol. Als PostScript-versies van deze fonts worden geïnstalleerd, heeft de Macintosh plotseling de keuze uit twee fonts met dezelfde naam. Het wordt echter een probleem als de applicatie het TrueType-font gebruikt en de printerdriver het Type 1-font (of omgekeerd). Dit fontprobleem is de belangrijkste reden van afdrukproblemen op de Macintosh en manifesteert zich voor de gebruiker het duidelijkst in de vorm van wegvallende accenttekens en ligaturen.

Het zal duidelijk zijn dat de door Apple geleverde TrueType-fonts moeten worden verwijderd voordat andere fonts worden geïnstalleerd. Verwijder echter niet de fonts Chigago, Geneva, New York en Charcoal, want dat zijn systeemfonts van de Macintosh.