Om een goede kleurweergave te kunnen bereiken in drukwerk en op het beeldscherm moeten we eerst weten hoe de mens kleur ziet en in welke mate dit kleurzien verschilt van mens tot mens. De vader van auteur Miriam van der Have was volledig kleurenblind en wellicht is dat de reden dat zij het kleurzien behandelt vanuit het niet-kleurzien. Miriam van der Have is als docente en senior consultant verbonden aan Emday.

Kleurenblind - Expres kleurenblind

Omdat we ons normale kleur-zien zo nu en dan te beperkt vinden, wordt dure apparatuur samengesteld om andere kleuren te zichtbaar te maken dan wij met onze ogen kunnen zien. In dit hoofdstuk wordt hiervan een aantal voorbeelden gegeven:

• ga naar: infrarood-fotografie
• ga naar: ultraviolet-fotografie
• ga naar: orthochromatische en panchromatische films
• ga naar: satelietopnamen
• ga naar: thermografie

Infrarood-fotografie

Het bekendste voorbeeld is waarschijnlijk de infrarood-fotografie, waarmee het groen van bomen en planten geheel wit wordt weergegeven. Met infrarood-fotografie is het onder meer mogelijk plantenziekten letterlijk aan het licht te brengen. Infrarood-foto's zijn herkenbaar aan de dramatische wolkenluchten en de witte kleur van de bladeren van bomen.

Onderstaande foto is gemaakt door Eric Cheng. Hij werkt niet met traditionele IR-film maar met een digitale camera. Vrijwel alle digitale camera's zijn bruikbaar voor infrarood-fotografie. Op de website van Cheng staat precies beschreven hoe een digitale camera kan worden gebruikt voor IR-fotografie.

Ultraviolet-fotografie

Aan de andere kant van het spectrum bevindt zich de kleur ultraviolet. Ook dit soort licht wordt gebruikt om dingen zichtbaar te maken die normaal voor het menselijk oog onzichtbaar blijven. Bij ultraviolet-fotografie wordt vaak gebruik gemaakt van stoffen die als ze met ultraviolette-straling worden aangestraald, normaal licht gaan uitzenden. Deze fluorescentietechniek wordt onder andere gebruikt bij DNA-onderzoek en bij het opsporen van vals geld.

In feite zijn er twee soorten UV-fotografie. Bij UV-fluorescentie wordt UV-licht gebruikt om fluorescerende matarialen te laten oplichten. Dit licht kan met een gewone camera een een normale film worden vastgelegd. Bij UV-reflectie wordt gewerkt met filters die alleen het UV-licht doorlaten (bijvoorbeeld Wratten #18A, een filter dat het gehele zichtbare spectrum absorbeert) en films die speciaal voor UV-licht gevoelig zijn.

Ortho- & pan-chromatische films

Het is echter nog niet eens zo gek lang geleden dat alle fotografen kleurenblind waren. Nee, niet de zwart/wit-fotografie was daar de oorzaak van, maar de spectrale gevoeligheid van de zwart/wit-films. In de dertiger jaren adverteerde Kodak voor het eerst met zogenaamde panchromatische film. De panchromatische film, die ook nu nog veel wordt gebruikt, is gevoelig voor rood licht en moet dan ook in het volkomen donker worden verwerkt. De orthochromatische films die in de donkere kamer van drukkerijen nog worden gebruikt, zijn ongevoelig voor rood licht en kunnen daarom bij het licht van een donkerrode lamp worden verwerkt. Wie met zo'n film een foto maakt, zal echter vreemde resultaten krijgen:

Kunt u zelf ontdekken welke film panchromatisch is en dus een betere vertaling van de kleuren naar grijstinten biedt?

Satelietopnamen

Bij satelieten wordt ook vaak gebruik gemaakt van infrarood-gevoelige camera's. Door de beelden ook nog met een speciaal computerprogramma te bewerken, worden veel meer gegevens zichtbaar dan met gewone fotografie.

Hieronder staan twee satellietfoto's die om twee uur 's nachts zijn gemaakt. Afgezien van het feit dat de geografische grenzen door de computer zijn inbelicht, is de linker foto gemaakt met het aanwezige zichtbare licht. De rechter foto is een infrarood-opname die met behulp van een computer is bewerkt.

Thermografie

Helemaal vreemde resultaten zijn te behalen als gebruik wordt gemaakt van golflengten in het bereik van 16 to 20 micrometer. Deze uitermate lange golven worden uitgezonden door voorwerpen met een temperatuur die ergens tussen de -20 en 100 graden ligt. Met andere woorden: alle voorwerpen zenden wel dergelijke straling uit. Het is zelfs mogelijk om iedere temperatuur een eigen 'kleur' toe te kennen zodat aan het eindresultaat precies te zien is wat de temperatuur van het voorwerp was op het moment van de opname.