Welke PDF?

Het PDF-formaat heeft belangrijke voordelen boven de native bestandsformaten van QuarkXPress, Adobe Illustrator, enzovoort. Wie bestanden in QuarkXPress-formaat ontvangt moet maar hopen dat de maker dezelfde versie van de software gebruikt en dezelfde afbreekroutine. Berucht zijn de problemen die ontstaan als de maker een Nederlandstalige versie van QuarkXPress gebruikt en de ontvanger een meertalige versie van QuarkXPress Passport. Beiden bieden een Nederlandstalige afbreekroutine, maar die is niet hetzelfde waardoor verschillen in de afbreking van woorden ontstaan. Ook het versienummer kan nog voor problemen zorgen, bijvoorbeeld als de maker versie 3.3 gebruikt en de ontvanger versie 6. En dan hebben we het nog niet gehad over de eventueel gebruikte XTensions. In veel gevallen is een bestand niet te openen als niet de juiste XTensions zijn geïnstalleerd.

Als het gedrukte resultaat niet gelijk is aan dat wat de maker op het beeldscherm zag, duurt het niet lang voordat de vraag wordt gesteld: 'Wie is verantwoordelijk voor het verschil?'.

PDF heeft van oudsher de belofte geboden dit soort problemen op te lossen, maar inmiddels zijn er veel PDF-varianten beschikbaar en dat maakt de keuze niet eenvoudig: Certified PDF, PDF/X-1a, PDF/X-3, Certified Document.

• Certified PDF - Merknaam van Enfocus waarmee wordt aangegeven dat het bestand via Enfocus Pitstop is gecontroleerd volgens een bepaald preflight-profiel. De uitkomst van deze preflight test wordt in PDF-formaat ingesloten in het gecontroleerde PDF-bestand (dus een PDF-document in een PDF-document). Daarnaast wordt ook een kopie van het gebruikte preflight-profiel ingesloten. Behalve de naam van degene die de controle heeft uitgevoerd, is bij een Certified PDF-document ook te achterhalen of er wijzigingen in het bestand zijn aangebracht, welke wijzigingen dat zijn en wie deze heeft uitgevoerd. Omdat de drukbaarheid van een Certified PDF-bestand afhangt van de controleregels die in het preflight-profiel zijn gedefinieerd, is de term Certified PDF op zich geen garantie dat een document geschikt is als digitale film voor traditioneel drukwerk.
   
• PDF/X-1a - Door de ISO erkend subformaat waarin alleen objecten worden gebruikt die bij het drukken noodzakelijk zijn of kunnen worden gebruikt. Bij dit formaat is het bijvoorbeeld verboden om een RGB-kleurruimte te gebruiken. PDF/X-1a is gebaseerd op CMYK-drukinkten volgens de SWOP-specificatie. In Europa wordt gebruik gemaakt van Euroscale V2-inkten. Hoewel met beide inkten een nagenoeg gelijk kleurengamma gedrukt kan worden, verschillen de kleuren wel degelijk. De PDF/X-1a standaard is wat betreft het kleurgebruik op de Amerikaanse situatie afgestemd en kan niet zonder meer in Europa worden gebruikt.
   
• PDF/X-3 - Door ISO erkend subformaat waarin alleen objecten worden gebruikt die bij het drukken noodzakelijk zijn of kunnen worden gebruikt. In tegenstelling tot het PDF/X-1a-formaat worden echter ICC-kleurbeheer en alle mogelijke kleurruimten ondersteund. Dit formaat wordt wel gezien als de opvolger van PDF/X-1a omdat het niet alleen geschikt is voor Euroscale-inkten, maar ook voor RGB-bestanden. Vooral als een PDF wordt gebruikt als 'digitale film' voor andere uitvoerapparaten dan een drukpers is de grotere kleurruimte van RGB belangrijk omdat op die manier het maximale kleurbereik van moderne digitale drukpersen kan worden gebruikt.
   
• Certified Document - Deze verwarrende naam heeft niets te maken met Certified PDF van Enfocus. Het is een term die Adobe gebruikt in Acrobat 6 om aan te geven dat een document is voorzien van een digitale handtekening. Zo'n digitale handtekening vervalt als later nog wijzigingen in het document worden aangebracht. Hoewel het mogelijk is een eigen 'certificaat' te maken, verdient het bij professioneel gebruik aanbeveling een erkend certificaat aan te schaffen.

Deze vormen kunnen in combinatie worden gebruikt, bijvoorbeeld een ondertekend Certified PDF/X-1a-bestand.

Er zijn grofweg twee manieren om een PDF-bestand te maken:

• Via Acrobat Distiller
• Via een programma dat direct PDF schrijft

De eerste manier lijkt de meeste zekerheid te bieden, maar dat is slechts schijn. Om een goed te verwerken PDF-bestand te maken moeten eisen worden gesteld aan het PostScript-bestand dat aan de Acrobat Distiller wordt aangeboden. Verkeerd gegenereerde PostScript kan bijvoorbeeld uitgaan van een verkeerde PostScript-versie en verkeerde fontformaten. Om dit soort fouten te voorkomen moet de leverancier een goede instructie ontvangen waarin exact is vastgelegd welke printer(driver)-instellingen moeten worden gebruikt. Daarbij is het vaak ook noodzakelijk instructies te geven die specifiek voor het gebruikte grafische programma (XPress, InDesign, Illustrator, etc) gelden.

Het PDF/X1-a is gebaseerd op de SWOP-kleurruimte, terwijl bij PDF/X3 de keuze van de kleurruimte nagenoeg vrij is. Deze materie is dusdanig complex dat de in Nederland gebruikte preflight-profielen voor Certified PDF de kleurruimte totaal negeren. Er wordt aangenomen dat als CMYK-kleuren worden gebruikt dit altijd betrekking heeft op de Euroscale V2 kleurruimte. Omdat het bij de huidige standaard CertifiedPDF-afspraken voor kranten, tijdschriften en handelsdrukwerk verboden is ICC-profielen in beeldmateriaal in te sluiten, is het niet mogelijk te controleren of inderdaad gebruik wordt gemaakt van de Euroscale V2 kleurruimte.

De Ghent PDF-workgroup, die onder voorzitterschap van Enfocus de standaard preflightprofielen voor diverse toepassingen bepaalt, heeft onlangs een commissie opgericht die zich gaat bezighouden met kleurbeheer binnen Certified PDF.

Zelfs als het absoluut zeker is dat kleuren in een PDF-bestand gebaseerd zijn op Euroscale V2, is kleurbeheer noodzakelijk. Bij het afdrukken op een proefprinter of op een digitale drukpers worden kleuren gebruikt die niet overeenkomen met de Euroscale V2-norm. Om dan toch correcte kleuren te krijgen moet een kleurbeheersysteem de kleuren tijdens het afdrukken aanpassen.

Certified PDF is per definitie gebaseerd op de preflightprogrammatuur van Enfocus. De technologie van Enfocus is beschikbaar via PitStop Professional, een plug-in voor Acrobat, maar zit ook ingebouwd in een groot aantal PDF-workflow systemen waaronder Agfa Apogee Create, Agfa Apogee Pilot, Fuji Celebrant Extreme, Screen Trueflow, Creo Prinergy, Creo Synapse Prepare, Creo Brisque, Heidelberg Metadimensions, Efi DocBuilder Pro, en Xerox Digipath. Van PitStop is ook een serverversie beschikbaar. Deze versie wordt gebruikt om automatisch grote hoeveelheiden in of uitgaande bestanden te preflighten en zonodig automatisch te corrigeren.

Naar verwachting zullen steeds meer mensen gebruik gaan maken van de ingebouwde preflightfunctie van Acrobat 6. Deze software is afkomstig van het Duitse bedrijf Callas dat met PDFInspektor succesvol is op de Duitse en Zwitserse markt.

In de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk wordt veel gebruik gemaakt van de preflightsoftware van Markzware. Hoewel FlightCheck 4.5 niet bijzonder geschikt is voor het controleren van PDF-bestanden levert Markzware ook servertechnologie die via een internetverbinding een bijzonder krachtige combinatie biedt van preflight en workflow.

Alle gangbare preflightsoftware is in staat een aantal veelvoorkomende fouten automatisch te herstellen. Het is de vraag of dat ook gewenst is omdat een automatische correctie niet automatisch de beste kwaliteit oplevert. Zo is bekend dat het met behulp van PitStop omzetten van een steunkleur naar CMYK meestal beduidend minder goede resultaten oplevert dan wanneer de steunkleur vanuit Photoshop of Illustrator wordt geconverteerd. Bovendien is het de vraag wie verantwoordelijk is voor de gevolgen van een (automatische) correctie: degene die verkeerd heeft aangeleverd of degene die het bestand heeft ontvangen en gecorrigeerd. Het verdient aanbeveling alle fouten in een PDF-bestand door de maker van het bestand te laten corrigeren in het native-bestand en een nieuw PDF-bestand te laten genereren. Hierdoor is niet alleen duidelijk wie verantwoordelijk is voor de wijzigingen, maar er wordt tevens mee voorkomen dat de fouten bij hergebruik van het oorspronkelijke bestand opnieuw in het PDF-bestand terecht komen.

Het zal duidelijk zijn dat de juiste keuze afhankelijk is van de wens om wel of geen kleurbeheer te gebruiken en van de vraag of leveranciers verplicht kunnen worden te investeren in de Pitstop software van Enfocus. Een maximale flexibiliteit en betrouwbaarheid wordt bereikt in een workflow gebaseerd op

• ICC-kleurbeheer met RGB-bestanden (dat vereist PDF/X-3),
   
• waarbij een specifiek voor het toepassingsgebied ontwikkeld preflight-profiel door zowel de maker als de ontvanger wordt gebruikt en waarbij de ontvanger snel de status van het bestand kan controleren (dat kan eigenlijk alleen met Certified PDF en software van Enfocus)
   
• en waarbij de maker het document digitaal ondertekent (standaard ingebouwd in Acrobat).

De locale situatie kan het voor internationale gebruikers minder makkelijk maken om zo’n workflow in te voeren:

• In de VS is het PDF/X-1a formaat verreweg het meest populair.
   
• In Nederland en België hebben de diverse brancheorganisaties Certified PDF in de armen gesloten en tevens eigen op diverse toepassingsgebieden gerichte PitStop Preflight-profielen uitgebracht.
   
• In Frankrijk is PDF nog niet erg populair en bestaat nog steeds een grote belangstelling voor het TIFF-IT-formaat (voordeel: grote voorspelbaarheid. Nadeel: grote bestanden – 48 MB voor een enkele A4-pagina).
   
• In het Verenigd Koninkrijk wordt vaak geen specifiek PDF-formaat gevraagd, maar wordt veel met de preflightsoftware van Markzware gewerkt.
   
• Duitsland en Zwitserland zijn de bakermat van PDF/X-3. Bovendien is PDF-Inspektor, de preflightsoftware van Callas, in dit gebied groter dan de software van Enfocus.

Dit betekent dat het vaak niet eenvoudig is alle leveranciers te overtuigen van het belang met bepaalde software te gaan werken.